Allereerst het goede nieuws: er wordt de komende kabinetsperiode niet bezuinigd op onderwijs en innovatie. Waar het geld vandaan moet komen is wat vaag, maar op de PVV na beloven alle grote partijen keiharde verhogingen van het budget voor de kennissamenleving. Ze moeten wel: peilingen wijzen uit dat alleen beknibbelen op de zorg nóg impopulairder is. Dan nog liever het H-woord.

 
Een geluk bij een ongeluk, want het gáát al zo slecht. Onlangs verscheen de jaarlijkse evaluatie van de Kennisinvesteringsagenda (KIA) en die was nog nooit zo inktzwart. Die KIA is een initiatief van twee dozijn werkgevers-, werknemers- en onderwijsorganisaties die willen dat Nederland in 2016 tot de top vijf van de Global Competitive Index behoort. Daar zijn we nog ver van af. En we gaan het ook nooit halen, zoveel is duidelijk.

Onze wetenschappers presteren excellent, maar we hebben er veel te weinig, en de overheid steekt er minder geld in dan zou moeten. Het onderwijs houdt zich redelijk staande, maar gezien het tekort aan docenten (vooral goede) mag je je afvragen hoe lang nog. En het bedrijfsleven laat het er volledig bij zitten: de private R&D-uitgaven zijn niet de helft van wat de KIA wenselijk acht, de omzet uit innovatie valt zwaar tegen, het mkb vindt de weg naar kennisinstellingen nog steeds niet, levenslang leren komt niet van de grond en het aantal innovatieve starters daalt zelfs.

Noem het maar een failliet. Niet van de kennis­samenleving, maar van een poldermodel dat heel andere ambities heeft gekweekt. Bij zo’n KIA-presentatie zit de zaal propvol grijze bestuurders en beleidsmakers in dito pakken. Je ziet ze glunderen bij elke roep om financiële injecties. Je ziet ze bedenken hoe ze de buit zo efficiënt mogelijk naar hun eigen achterbannetje kunnen sluizen. En je wéét dat het ze gaat lukken want niemand heeft belang bij tegengas. I scratch your back, you scratch mine. Als innovatiesubsidies op die manier daadwerkelijk iets innovatiefs opleveren, is dat niet het resultaat van bewuste beleidskeuzes. Eerder van pure mazzel.

Recentelijk stelde minister Van der Hoeven voor om bepaalde subsidies maar eens af te schaffen “omdat die het bedrijfsleven lui maken”. Misschien hoeft dat niet eens. Dit lobbycircuit met pensioen sturen zou wel eens voldoende kunnen zijn.

Arjen Dijkgraaf